logo
Kalendarium
Prolog
1-3 września
4-9 września
10-16 września
Po 17 września
Epilog
Armie
Wojsko Polskie
Wehrmacht
Armia Czerwona
Biogramy
Polska
III Rzesza
ZSRR
Pozostałe
Inne
Galeria
Teksty żródłowe
Słowniczek
Prezentacja
Kontakt

NSDAP

Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei — Narodowosocjalistyczna Partia Robotnicza Niemiec

Niemiecka partia nazistowska, sprawująca niepodzielną władzę w latach 1933-1945 z Adolfem Hitlerem jako Führerem. Podczas procesów norymberskich NSDAP została uznana za organizację zbrodniczą odpowiedzialną za szereg zbrodni przeciwko ludzkości.

Partia została założona 5 stycznia 1919 przez ślusarza Antona Drexlera i dziennikarza Karla Harrera jako lokalna partia bawarska o nacjonalistycznej ideologii. Nazwa NSDAP została użyta po raz pierwszy w kwietniu 1920, wcześniej istniała pod nazwą DAP (niem. Deutsche Arbeiterpartei), będąc jedną z wielu działających w Niemczech partii folkistowskich. Partia została zdelegalizowana w 1923 po nieudanej próbie przejęcia przez Hitlera władzy w Bawarii (tzw. pucz monachijski). Po wyjściu Hitlera z więzienia w 1924 partia została odbudowana najpierw jako partia nielegalna, a potem w 1925, po zmianach statutu, jako legalna partia startująca na równych prawach w wyborach do Reichstagu.

Partia ta pod wodzą Hitlera, dzięki agresywnej kampanii wyborczej, spektakularnym walkom ulicznym jej bojówek z bojówkami Partii Komunistycznej i bardzo złej sytuacji ekonomicznej Niemiec zdobyła w wyborach w 1925 roku 7% głosów i weszła do Reichstagu. W wyborach w 1929 roku zdobyła już jednak tylko 3% głosów i nie weszła do Reichstagu. Najprawdopodobniej na tym skończyłaby się jej historia, jednak na skutek kryzysu światowego, ponownego pogorszenia sytuacji ekonomicznej Niemiec oraz słabości i rozbicia tradycyjnych partii prawicowych, jej program zyskał znowu poklask dużej części Niemców oraz wsparcie wielkiego kapitału — w wyborach w marcu 1930 uzyskała 18% głosów. W wyborach w 1932 roku NSDAP uzyskała spektakularny sukces osiągając 35% poparcia i stając się największą partią w Reichstagu. Dzięki koalicji z centro-prawicową Unią Chrześcijańską NSDAP doszła do władzy i stworzyła rząd na czele którego stanął 30 stycznia 1933 Adolf Hitler. Przez pierwsze miesiące rządów Hitlera partia ta formalnie współrządziła z Unią Chrześcijańską. Latem 1933 roku na skutek zakulisowych działań Hitlera Unia została rozwiązana. Na skutek celowego podpalenia budynku Reichstagu w lutym 1933 i kampanii propagandowej oskarżającej o podpalenie Partię Komunistyczną Hitlerowi udało się przeforsować w Parlamencie ustawę o delegalizacji Partii Komunistycznej. Prezydent Hindenburg podpisał dekret o ochronie narodu i państwa (stanie wyjątkowym) co oznaczało zawieszenie swobód obywatelskich. Korzystając z tego hitlerowcy rozpętali masowy terror. W wyborach 5 marca 1933 NSDAP otrzymała 44% głosów. Korzystając z unieważnienia mandatów deputowanych komunistycznych oraz nieobecności części socjalistów (znajdowali się już w obozach koncentracyjnych, na emigracji lub w podziemiu) i sojuszu z prawicą, Reichstag w obecności 535 z 647 deputowanych 24 marca 1933 roku przyjął ustawę o nadzwyczajnych pełnomocnictwach co pozwoliło Hitlerowi sprawować władzę bez kontroli ze strony parlamentu.

21 marca 1933 roku utworzono pierwszy oficjalny (obozy zorganizowane przez SA istniały już wcześniej) obóz koncentracyjny w Dachau. W lipcu 1933 NSDAP stała się jedyną legalną partią w Niemczech po delegalizacji lub samorozwiązaniu wszystkich pozostałych.

W roku 1933 Niemcy stały się klasycznym państwem monopartyjnym, a NSDAP została jedyną legalną partią polityczną.

W roku 1944 partia liczyła 8,5 mln członków. Po klęsce III Rzeszy partia została uznana w procesie norymberskim za organizację zbrodniczą i rozwiązana.

Źródło: wikipedia.pl

Anna Grazi
Sosnowiec 2007