logo
Kalendarium
Prolog
1-3 września
4-9 września
10-16 września
Po 17 września
Epilog
Armie
Wojsko Polskie
Wehrmacht
Armia Czerwona
Biogramy
Polska
III Rzesza
ZSRR
Pozostałe
Inne
Galeria
Teksty żródłowe
Słowniczek
Prezentacja
Kontakt

Stefan Rowecki Stefan Grot-Rowecki

ur. 25 grudnia 1895 w Piotrkowie Trybunalskim
zm. 2 sierpnia 1944 w Sachsenhausen

Komendant Główny Armii Krajowej od 14 lutego 1942 do 30 czerwca 1943, działacz ruchu oporu, generał Wojska Polskiego, publicysta.

Edukację rozpoczął w 1906 w gimnazjum polskim w Piotrkowie Trybunalskim. W 1911 był współorganizatorem, a następnie stał na czele pierwszego tajnego zastępu skautowego w Piotrkowie Trybunalskim. Od jesieni 1912 rozpocząl studia techniczne w Warszawie, w Szkole Mechaniczno-Technicznej H. Wawelbrga i S. Rotwanda. W 1913 wstąpił do Polskich Drużyn Strzeleckich w Warszawie. Wówczas, oraz w późniejszym okresie w Legionach Polskich, używał pseudonimu Stefan Radecki. W styczniu 1914, po ukończeniu kursu podoficerskiego w Rabce, wrócił do Warszawy gdzie dowodził IV plutonem kompanii warszawskich Polskich Drużyn Strzeleckich. W lipcu 1914 wyjechał potajemnie na kurs oficerski w Nowym Sączu (wówczas w zaborze austriackim), a pod koniec 1914 wstąpił do Legionów Polskich Józefa Piłsudskiego.

W czasie I wojny światowej walczył w I Brygadzie Legionów Polskich. Po kryzysie przysięgowym, w lipcu 1917, od 11 sierpnia 1917 przebywał w obozie dla internowanych oficerów Legionów w Beniaminowie. W lutym 1918 wstąpił do Polskiej Siły Zbrojnej (tzw. Polnische Wehrmacht). 27 marca 1918 został mianowany porucznikiem, następnie został wykładowcą przedmiotu "umocnienia polowe", w Szkole Podchorążych Piechoty PSZ w Ostrowi Mazowieckiej. Na przełomie 1918 i 1919 ukończył dodatkowo kurs fortyfikacyjny i minerski w Modlinie. W listopadzie 1918, gdy utworzono niepodległe państwo polskie, uczestniczył w rozbrajaniu okupantów niemieckich.

W latach 1919-1920 walczył w wojnie polsko-rosyjskiej. W latach 1921-1922 był słuchaczem kursu doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej. Po ukończeniu kursu i uzyskaniu tytułu oficera Sztabu Generalnego został przydzielny do Wojskowego Instytutu Naukowo-Oświatowego, na stanowisko szefa Wydziału I Naukowego. We wrześniu 1926 obowiazki szefa wydziału przekazał mjr. SG Marianowi Porwitowi po czym objął stanowisko I oficera Inspektoratu Armii gen. dyw. Józefa Rybaka. Był założycielem i redaktorem "Przeglądu Wojskowego". W latach 1930-1935 pełnił funkcję dowódcy 55 pułku piechoty w Lesznie. W listopadzie 1935 powierzono mu dowodzenie Brygadą KOP "Podole". W lipcu 1938 został dowódcą piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów w Kielcach.

W czerwcu 1939 zorganizował i dowodził Warszawską Brygadą Pancerno-Motorową, w składzie Armii Lublin. Dowodził nią również w czasie trwania kampanii wrześniowej podczas walk w rejonie środkowej Wisły i pod Tomaszowem Lubelskim. Od 5 października 1939 był zastępcą Komendanta Służby Zwycięstwu Polski Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza. 3 maja 1940 został mianowany generałem brygady. W 1940 został komendantem ZWZ, a 14 lutego 1942 komendantem głównym Armii Krajowej.

Pod koniec 1941 utworzył organizację "Wachlarz". Został wydany Niemcom przez agentów Gestapo ulokowanych w wywiadzie AK (Blanka Kaczorowska, Ludwik Kalkstein, Eugeniusz Świerczewski). 30 czerwca 1943 został zdekonspirowany i aresztowany w warszawskim mieszkaniu przy ul. Spiskiej 14 m. 10 przez ekipę Gestapo dowodzoną przez SS-Untersturmführera Ericha Mertena. Następnie został przewieziony do Berlina, gdzie stanowczo odrzucił niemiecką propozycję współdziałania (m. in.wzięcia udziału w planowanej akcji antybolszewickiej). Został osadzony w połowie lipca 1943 w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, jako więzień honorowy. 1 sierpnia 1944, Heinrich Himmler, na wieść o wybuchu powstania warszawskiego nakazał niezwłoczne zgładzenie Stefana Roweckiego. Według powojennych ustaleń historyków, został on zamordowany w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, kilka minut po godz 3:00 w nocy z 1 na 2 sierpnia 1944. (datę tę częściowo potwierdził IPN w toku śledztwa zakończonego w 2007).

Odznaczony Orderem Orła Białego (pośmiertnie, 1995), Order Virtuti Militari klasy IV (1942) i V (1923), Krzyżem Niepodległości, Orderem Polonia Restituta klasy IV, Krzyżem Walecznych (ośmiokrotnie, 1922, 1943), Złotym Krzyżem Zasługi (dwukrotnie), francuską Legią Honorową klasy IV (1937), Krzyżem Armii Krajowej (pośmiertnie, 1967). 9 sierpnia 1984 prezydent USA Ronald Reagan odznaczył go pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Legii Zasługi.

Autor prac: "Walki uliczne" (1928), "Propaganda jako środek walki" (1932), "Wspomnienia i notatki autobiograficzne" (1988).

Źródło: wikipedia.pl

Anna Grazi
Sosnowiec 2007